40 năm sau thảm họa hạt nhân Chernobyl, vùng đất từng ô nhiễm nặng giờ lại trở thành nơi cư trú của nhiều loài động vật quý hiếm. Trong nghiên cứu công bố trên tạp chí Proceedings of the Royal Society B tuần này, nhóm tác giả sử dụng bẫy camera để so sánh tình trạng động vật hoang dã trong Vùng cấm Chernobyl (CEZ) với khu bảo tồn thiên nhiên Drevlianskyi và các khu vực không được bảo vệ gần đó. Kết quả, CEZ vượt trội về hệ động vật hoang dã với mức đa dạng loài và tỷ lệ động vật sinh sống cao nhất, tiếp theo là khu bảo tồn thiên nhiên, rồi đến những khu vực không được bảo vệ. CEZ được Liên Xô thiết lập sau sự cố phát nổ lò phản ứng tại nhà máy điện hạt nhân Chernobyl năm 1986. Khu này rộng 2.700 km2 xung quanh nhà máy, dựng hàng rào với bán kính khoảng 30 km và cấm người dân tiếp cận do ô nhiễm. Theo IFL Science, điều khiến nhóm nhà khoa học ngạc nhiên nhất là CEZ đặc biệt thúc đẩy sự phục hồi của động vật quý hiếm, bao gồm ngựa Przewalski, linh miêu, nai sừng tấm, hươu đỏ, lửng chó, gấu nâu. Trong khi đó, những loài phổ biến hơn với khả năng thích nghi cao như cáo đỏ lại không phát triển mạnh như dự đoán. "Tôi ngạc nhiên khi thấy sự đa dạng loài tổng thể ở các khu bảo tồn thiên nhiên thấp hơn ở CEZ dù có quản lý bảo vệ nghiêm ngặt. Tôi cũng kỳ vọng sẽ thấy nhiều cáo đỏ hơn vì chúng có khả năng thích nghi cao", nhà sinh thái người Ukraine Svitlana Kudrenko, phó giáo sư tại Đại học Freiburg kiêm tác giả chính của nghiên cứu, chia sẻ với IFL Science. Chó sói lang thang ở vùng cấm Chernobyl. Ảnh: Reuters Ngựa Przewalski là một trường hợp thú vị. Từng tuyệt chủng ngoài tự nhiên, loài ngựa hoang quý hiếm này được thả lại vào một số vùng của Ukraine cuối những năm 1990. Trong nghiên cứu mới, bẫy camera ghi hình ngựa Przewalski hơn 1.000 lần tại CEZ, nhưng không cá thể nào được phát hiện bên ngoài khu vực này. Các nhà khoa học nghi ngờ một biến động sinh thái gần đây đã thúc đẩy đàn ngựa phục hồi. "Chúng tôi tiến hành nghiên cứu thực địa từ năm 2020 đến 2021, ngay sau những vụ cháy rừng lớn ở CEZ. Thảm thực vật tươi tốt mọc lên sau đám cháy đã thu hút động vật móng guốc, bao gồm cả ngựa Przewalski", Kudrenko cho biết. Tương tự, nhóm nghiên cứu cũng ghi lại một số hình ảnh gấu nâu ở CEZ, nhưng không phát hiện cá thể nào bên ngoài. Hươu đỏ được chụp ảnh hàng nghìn lần trong CEZ, nhưng chỉ vài trăm lần trong khu bảo tồn thiên nhiên và không có lần nào ở những nơi khác. Ngựa Przewalski lang thang gần một con đường rừng trong khu vực Chernobyl tháng 4/2021. Ảnh: AFP Theo Science Alert, nhóm nghiên cứu không cố gắng điều tra tác động của phóng xạ lên động vật mà muốn đánh giá điều gì sẽ xảy ra khi con người không còn hiện diện. Kết quả nghiên cứu cho thấy việc giảm hoạt động của con người có lợi cho động vật hoang dã. Các khu bảo tồn thiên nhiên hiệu quả nhất khi đủ rộng để động vật tự do đi lại, kết nối với nhau thay vì bị cô lập, đồng thời được quản lý chặt chẽ để thực sự ngăn cách con người. Theo nghiên cứu công bố năm 2024 của Jim Beasley, chuyên gia tại Đại học Georgia, cùng đồng nghiệp, các quần thể của động vật có vú kích thước lớn đã tăng lên sau khi con người rời CEZ. Chúng phân bố rộng rãi khắp vùng cấm, kể cả những khu vực ô nhiễm nặng hơn xung quanh nhà máy điện hạt nhân cũ. Một số loài vật thậm chí đang thích nghi với môi trường khắc nghiệt. Nghiên cứu năm 2024 của Cara Love, nhà sinh vật học tiến hóa và độc tính sinh thái từ Đại học Princeton, chỉ ra hệ miễn dịch của sói xám ở CEZ bị biến đổi tương tự bệnh nhân đang xạ trị. Chúng cũng có thể đã phát triển các đột biến bảo vệ giúp tăng khả năng sống sót khi mắc ung thư. Trong nghiên cứu công bố trên tạp chí Evolutionary Applications năm 2022, màu da của ếch cây phương đông tại CEZ chuyển từ xanh lá sang đen. Nhóm nghiên cứu nhận thấy màu sắc sẫm hơn có thể không phải do đột biến ngẫu nhiên mà là phản ứng thích nghi nhằm bảo vệ ếch khỏi phóng xạ cao. Thu Thảo tổng hợp Adblock test (Why?)Theo Trang Công Nghệ
