MalaysiaTrong ký ức của Hoon Keong Goh, mùi tử khí bao trùm Sungai Nipah năm 1999 là thứ không bao giờ có thể gột rửa. Ngôi làng nằm cách Kuala Lumpur 80 km về phía Nam, vốn yên bình với nghề chăn nuôi gia súc, bỗng chốc biến thành "địa ngục" trần gian, Telegraph mô tả. Khi quân đội Malaysia được điều động để ngăn chặn đà lây lan của một loại virus lạ, tiếng súng vang lên không ngớt. Gần một triệu con lợn bị tiêu hủy. Khi đạn dược cạn kiệt, binh lính buộc phải dùng gậy gộc để hoàn tất công việc tàn khốc này, xác động vật bị máy xúc gom vội xuống những hố bùn sâu. Mùi hôi thối từ xác phân hủy nồng nặc đến mức một trường tiểu học địa phương buộc phải đóng cửa, còn ông Goh - người mất trắng 4.000 con lợn và cả cơ nghiệp ba thế hệ - trở về một ngôi nhà mà ông không còn nhận ra giữa sự hoang tàn và trống rỗng. Ông Hoon Keong Goh đã sống sót sau dịch Nipah nhưng phải gánh chịu di chứng động kinh suốt đời. Ảnh: Jack Taylor Sungai Nipah năm đó là tâm chấn của đợt bùng phát dịch bệnh đầu tiên mang tên Nipah, cướp đi sinh mạng của 105 người và lây nhiễm cho 160 người khác. Hơn hai thập kỷ đã trôi qua, virus Nipah - nguồn cảm hứng cho bộ phim thảm họa "Contagion" - vẫn là một bóng ma ám ảnh y học hiện đại. Với tỷ lệ tử vong dao động từ 40% đến 75% tùy từng đợt dịch, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) xếp Nipah vào nhóm mầm bệnh ưu tiên nghiên cứu hàng đầu vì nguy cơ gây đại dịch, sánh ngang với Ebola hay SARS. Tuy nhiên, thế giới vẫn chưa có vaccine phòng ngừa hay thuốc điều trị đặc hiệu. Đối với những người sống sót như ông Goh, cuộc chiến chưa bao giờ kết thúc. Virus Nipah tấn công trực diện vào não bộ, gây viêm não và để lại những di chứng vĩnh viễn. Năm ngoái, ông Goh bất ngờ ngất xỉu và đâm xe vào đuôi xe tải – dấu hiệu cho thấy bệnh động kinh, một di chứng muộn của Nipah, đang trầm trọng hơn. Các nghiên cứu chỉ ra rằng khoảng 20% người sống sót phải chịu đựng các tổn thương thần kinh kéo dài, từ thay đổi nhân cách đến rối loạn co giật. Virus này có khả năng "ngủ đông" trong cơ thể và tái phát sau nhiều năm. Y văn từng ghi nhận trường hợp một phụ nữ tái phát viêm não cấp tính tới 11 năm sau khi nhiễm bệnh mà không hề có triệu chứng cảnh báo. Kong Chong Wong, một cựu chủ trang trại 47 tuổi, cũng đang sống mòn mỏi với những di chứng ấy. Mất đi mẹ và chị gái trong đợt dịch, bản thân ông Wong bị tổn thương thị lực vĩnh viễn, mắc chứng nhìn đôi (diplopia) khiến mọi vật trước mắt đều nhân bản. Không dám lái xe, viết lách khó khăn, những ký ức kinh hoàng về đợt dịch vẫn hiện về mỗi khi ông đi ngang qua khu chuồng trại cũ. Sự bi kịch của Nipah nằm ở chỗ nó tàn phá nạn nhân cả về thể xác lẫn kinh tế một cách triệt để. Giáo sư Dato CT Tan, bác sĩ thần kinh tại Trung tâm Y tế Đại học Malaya (UMMC), nhớ lại sự bất lực khi chứng kiến nhiều gia đình có tới 2-3 thành viên mắc bệnh, người tử vong, người sống thực vật, trong khi kế sinh nhai duy nhất của họ bị xóa sổ hoàn toàn. Báo Malaysia đưa tin về đợt bùng dịch Nipah năm 1999 phá hủy hoàn toàn ngành chăn nuôi lợn. Ảnh: Telegraph Sự nguy hiểm của Nipah càng trở nên phức tạp bởi sự nhầm lẫn ban đầu. Khi dịch bùng phát, giới y tế chẩn đoán nhầm là Viêm não Nhật Bản và tập trung phun thuốc diệt muỗi, trong khi số người chết vẫn không ngừng tăng. Mãi đến tháng 3/1999, các nhà khoa học mới xác định được thủ phạm là một loại virus mới lây từ động vật sang người (zoonotic virus). Tại Malaysia, virus di chuyển từ dơi ăn quả sang lợn, biến loài gia súc này thành vật chủ khuếch đại virus cực mạnh trước khi lây sang người. Mặc dù nguồn gốc virus được truy vết từ Ipoh, cách tâm dịch 260 km, nhưng chính mật độ chăn nuôi dày đặc tại Sungai Nipah đã tạo ra "cơn bão hoàn hảo" cho sự lây lan. Tuy nhiên, bức tranh dịch tễ của Nipah không chỉ giới hạn ở Đông Nam Á. Tại Bangladesh và Ấn Độ, virus lây truyền theo con đường trực tiếp hơn, từ dơi sang người thông qua việc tiêu thụ mật cây chà là tươi bị nhiễm nước bọt hoặc chất thải của dơi. Kể từ năm 2001, Bangladesh liên tục đối mặt với các đợt bùng phát tại khu vực được gọi là "vành đai Nipah". Tiến sĩ Gabrielle Breugelmans từ Liên minh Đổi mới Sáng tạo Sẵn sàng cho Dịch bệnh (CEPI) cảnh báo rằng dơi ăn quả hiện diện khắp nơi trên thế giới, và bất kỳ sự thay đổi nào trong hệ sinh thái cũng có thể kích hoạt một đợt bùng phát mới. Khả năng lây truyền từ người sang người, dù ít phổ biến hơn, vẫn là một nguy cơ hiện hữu khi tiếp xúc với dịch cơ thể bệnh nhân. Trong bối cảnh chưa có phương pháp điều trị, niềm hy vọng đang được đặt vào chính những người sống sót như ông Goh và anh Jeou Ching Pau – người nhiễm bệnh năm 14 tuổi và mất cha trong đại dịch. Tại một phòng thí nghiệm an toàn sinh học cấp cao ở Kuala Lumpur, các nhà khoa học thuộc Đại học Malaya đang phân tích mẫu máu của 24 người sống sót để giải mã cách hệ miễn dịch phản ứng với virus sau nhiều thập kỷ. Dự án này, cùng với "Dự án người sống sót" tại Bangladesh do CEPI tài trợ, đang cung cấp dữ liệu nền tảng quan trọng cho ít nhất 8 nhóm nghiên cứu vaccine trên toàn cầu, bao gồm cả đội ngũ đứng sau vaccine Oxford/AstraZeneca. Trở lại Sungai Nipah, cảnh quan đã thay đổi hoàn toàn. Những cánh đồng cọ dầu bạt ngàn đã thay thế các trại lợn, và việc chăn nuôi lợn vẫn bị cấm tuyệt đối. Ngôi làng mang tên virus chết người đang nỗ lực chữa lành vết thương quá khứ. Anh Pau đã giúp thành lập một bảo tàng nhỏ, nơi lưu giữ ký ức về thảm kịch không phải để khơi gợi nỗi đau, mà để cảnh tỉnh thế hệ sau. Đối với ông Goh, việc hiến máu cho khoa học là hành động ý nghĩa nhất ông có thể làm lúc này. "Tôi muốn các nhà khoa học hiểu rõ kẻ thù này là gì", ông nói, gửi gắm hy vọng vào một tương lai nơi các con ông được bảo vệ bởi vaccine, để không ai phải trải qua "địa ngục" mà ông từng nếm trải. Mầm bệnh đã tấn công và gây ảnh hưởng đến thị lực của Kong Chong Wong. Ảnh: Jack Taylor Bình Minh (Theo Telegraph) Adblock test (Why?) Nguồn: VNExpress
